GİRİŞ:
Ceza hukukunun temel meselelerinden
biri, suç teşkil eden fiiller karşısında devletin cezalandırma yetkisinin
kapsamının belirlenmesidir. Bu yetkinin hangi koşullarda kullanılabileceği,
yalnızca bir fiilin suç oluşturup oluşturmadığıyla değil, aynı zamanda fiil
üzerinde hangi devletin ceza hukukunu uygulayabileceği ve ceza yargılamasının
hangi makamlar tarafından yürütüleceğiyle de ilgilidir. Bu nedenle ceza
hukukunda yetki kavramı, farklı hukuki sorunları kapsayan ve kendi içinde
çeşitli ayrımlara tabi tutulması gereken bir kavramdır.
Yetki kuralları, uyuşmazlıkların
niteliğine, uyuşmazlığı çözmekle görevli makamların hukuki konumuna ve suç
teşkil eden fiille belirli bir yer arasındaki ilişkiye göre farklılık
göstermektedir[1]. Bu çerçevede, ceza hukukunda yetki meselesinin ele
alınabilmesi için öncelikle maddi ceza hukuku ile ceza muhakemesi hukuku
arasındaki ayrımın gözetilmesi gerekir. Maddi ceza hukuku, hangi fiillerin suç
oluşturduğunu ve bu fiilleri gerçekleştiren kişilerin hangi koşullarda cezai
sorumluluklarının doğacağını belirlerken ceza muhakemesi hukuku, suç şüphesinin
araştırılması ve ceza uyuşmazlığının karara bağlanmasına ilişkin usul ve
esasları düzenler[2]. Bu iki alan arasındaki ayrım, yetki kurallarının
işlevinin ve uygulanma alanının belirlenmesi bakımından da önem taşımaktadır.
Nitekim bir suç teşkil eden fiil hakkında hangi devletin ceza hukukunun
uygulanabileceği ile o fiile ilişkin yargılamanın devletin hangi mahkemesinde
yürütüleceği, birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte farklı hukuki sorunlara
karşılık gelmektedir.
Devletlerin cezalandırma yetkisinin
belirlenmesi, suç teşkil eden fiilin ve bu fiile ilişkin unsurların tek bir
devletin ülkesiyle sınırlı olduğu durumlarda görece daha kolaydır. Buna karşılık,
özellikle teknolojik gelişmelerle ve internet kullanımının yaygınlaşmasıyla ,
suç teşkil eden fiillerin belirli bir coğrafi alanla sınırlı kalmaksızın
gerçekleştirilmesini mümkün hâle getirmiştir. Böylece suçun işlendiği yerin
belirlenmesi ve fiil üzerinde hangi devletin cezalandırma yetkisini
kullanabileceğinin tespiti, ceza hukuku bakımından giderek daha fazla önem
kazanan meseleler hâline gelmiştir.
İnternet aracılığıyla
gerçekleştirilebilen suçlar arasında yasa dışı bahis oynatılması da bu açıdan
dikkat çekmektedir. İnternet üzerinden bahis oynatma faaliyetlerinin farklı
ülkelerden yönetilebilmesi ve bahis organizasyonuna ilişkin unsurların birden fazla
ülkeyle bağlantılı olması, bu faaliyetlerin hukuki niteliğinin ve hangi
devletin ceza hukuku kapsamında değerlendirileceğinin belirlenmesini
güçleştirebilmektedir. Özellikle bahis oynatma faaliyetinin yurt dışında
yürütüldüğü, buna karşılık Türkiye'de bulunan kişilerin internet aracılığıyla
bu faaliyete katıldığı durumlarda, Türkiye'nin cezalandırma yetkisinin bulunup
bulunmadığı sorunu ortaya çıkmaktadır.
1. Ceza Hukuku Kurallarının Yer
Bakımından Uygulanması ve İlkeler:
Ceza hukuku kurallarının yer bakımından
uygulanması, devletin cezalandırma yetkisinin coğrafi sınırlarının
belirlenmesiyle ilgilidir. Bu kapsamda, bir suç üzerinde hangi devletin ceza
kanunlarını uygulayabileceğinin belirlenmesi amacıyla çeşitli ilkeler benimsenmiştir.
Öğretide farklı sınıflandırmalar bulunmakla birlikte, bu çalışmada ülkesellik,
kişisellik, koruma, evrensellik ve ikame yargı yetkisi ilkeleri esas
alınacaktır. Türk Ceza Kanunu'nun 8 ila 19. maddeleri arasında yer alan
düzenlemelerin sistematiğinin anlaşılabilmesi için söz konusu ilkelerin kısaca
açıklanmasında yarar vardır.
Ülkesellik ilkesi,
bir suçun kim tarafından veya kime karşı işlendiğine bakılmaksızın, suçun bir
devletin ülkesi içerisinde işlenmesi nedeniyle o devletin ceza kanunlarının
uygulanmasını ifade eder[3]. Bu ilke, devletin ülkesi üzerindeki egemenliğinin
ve cezalandırma yetkisinin bir sonucudur.
Kişisellik ilkesi,
suç ile devlet arasındaki vatandaşlık ilişkisini esas almaktadır. Bu ilke,
failin vatandaşlığına veya suçtan zarar gören kişinin vatandaşlığına göre iki
farklı görünüm kazanmaktadır. Faile göre kişisellik ilkesi, bir devletin
vatandaşının yabancı bir ülkede işlediği suç nedeniyle kendi devletinin ceza
kanunlarına göre cezalandırılabilmesini ifade ederken mağdura göre kişisellik
ilkesi, yabancı ülkede bir devletin vatandaşına karşı işlenen suç nedeniyle o
devletin ceza kanunlarının uygulanabilmesini ifade etmektedir[4].
Koruma ilkesi,
devletin kendisine ve temel hukuki menfaatlerine karşı işlenen suçlar üzerinde,
fiilin nerede ve kim tarafından gerçekleştirildiğinden bağımsız olarak
cezalandırma yetkisini kullanabilmesini ifade eder[5]. Bu ilke, devletin
egemenliğini, güvenliğini ve temel menfaatlerini koruma ihtiyacına
dayanmaktadır.
Evrensellik ilkesi,
belirli suçların yalnızca suç ile devlet arasındaki ülkesellik veya vatandaşlık
bağlantısı nedeniyle değil, uluslararası toplumun ortak menfaatlerine ve temel
değerlerine yönelmeleri nedeniyle cezalandırılabilmesini ifade eder[6]. Bu
ilkenin uygulanması, ilgili suçun niteliğine ve yürürlükteki hukuki
düzenlemelerde öngörülen koşullara bağlıdır.
İkame yargı yetkisi ilkesi ise
belirli koşullar altında, suçun işlendiği devletin yargılama yetkisinin
kullanılmasının mümkün olmadığı veya failin iadesinin gerçekleşmediği
durumlarda, failin bulunduğu devletin suç hakkında yargılama yapabilmesini
ifade etmektedir[7]. Böylece suç işleyen kişilerin yalnızca devletler
arasındaki yetki ve iade sorunları nedeniyle cezasız kalmalarının önlenmesi
amaçlanmaktadır.
2. Türk Ceza Kanunu’nun Yetki Kuralları
Bakımından Sistematiği:
Türk Ceza Kanunu'nda ceza kanunlarının
yer bakımından uygulanmasına ilişkin düzenlemeler, esas itibarıyla 8 ila 19.
maddeler arasında yer almaktadır. Bu düzenlemeler çerçevesinde kanun koyucu,
suç ile devlet arasındaki hukuki bağlantıyı belirli ölçütlere bağlamış; suçun
Türkiye'de işlenmesi, failin veya mağdurun Türk vatandaşı olması ve belirli
suçların uluslararası niteliği gibi farklı durumlar bakımından Türk ceza
kanunlarının uygulanma koşullarını düzenlemiştir. Bu sistematik içerisinde
özellikle TCK'nın 8, 11, 12 ve 13. maddeleri, yer bakımından uygulamaya ilişkin
temel ilkelerin ortaya konulması bakımından önem taşımaktadır.
TCK'nın 8. maddesinde, Türkiye'de
işlenen suçlar hakkında Türk kanunlarının uygulanacağı düzenlenmiştir. Aynı
madde uyarınca fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi ya da neticenin
Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılmaktadır. Böylece
kanun koyucu, suçun Türkiye ile olan coğrafi bağlantısını esas alarak
ülkesellik (mülkilik) ilkesini benimsemiştir. Bu doğrultuda, suçun faili veya
mağdurunun vatandaşlığına bakılmaksızın, kanuni koşullar çerçevesinde
Türkiye'de işlenen suçlar üzerinde Türk ceza kanunlarının uygulanması
mümkündür.
Türkiye'de işlenmeyen suçlar bakımından
ise ülkesellik ilkesinin yanında, belirli koşullar altında Türk ceza
kanunlarının uygulanmasına imkân tanıyan başka bağlama noktalarına ihtiyaç
duyulmuştur. Bu kapsamda TCK'nın 11. maddesinde, yabancı ülkede Türk vatandaşı
tarafından işlenen suçlar bakımından faile göre kişisellik ilkesi esas
alınmıştır. Anılan maddenin birinci fıkrası uyarınca, Türk vatandaşının yabancı
ülkede işlediği belirli suçlar nedeniyle Türk kanunlarına göre
cezalandırılabilmesi, kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmesine bağlıdır. Bu
çerçevede şu koşullar önem taşımaktadır:
1.Failin Türk vatandaşı olması,
2.Suçun, TCK'nın 13. maddesinde sayılan
suçlardan biri olmaması,
3. Suçun Türk kanunlarına göre alt
sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektirmesi,
4. Failin Türkiye'de bulunması,
5.Bu suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm
verilmemiş olması,
6. Türkiye'de kovuşturulabilirliğin
bulunması.
TCK'nın 11. maddesinin ikinci
fıkrasında ise suçun alt sınırı bir yıldan az hapis cezasını gerektirmesi hâli
ayrıca düzenlenmiştir. Bu durumda yargılama yapılması, zarar görenin veya
yabancı hükûmetin şikâyetine bağlıdır. Şikâyetin, Türk vatandaşının Türkiye'ye
girdiği tarihten itibaren altı ay içinde yapılması gerekmektedir.
TCK'nın 12. maddesinde ise yabancı
tarafından yabancı ülkede işlenen suçlar bakımından hem koruma ilkesine hem de
mağdura göre kişisellik ilkesine dayanan düzenlemelere yer verilmiştir.
Maddenin birinci fıkrasında, belirli koşullar altında Türkiye'nin zararına
yabancı ülkede suç işleyen yabancının Türk kanunlarına göre
cezalandırılabileceği ve bu durumda yargılama yapılmasının Adalet Bakanının
istemine bağlı olduğu düzenlenmiştir. Böylece devletin kendi varlığına ve
hukuki menfaatlerine karşı gerçekleştirilen fiiller üzerinde cezalandırma
yetkisini kullanabilmesine imkân tanınarak koruma ilkesi benimsenmiştir.
Son olarak TCK'nın 13. maddesinde,
maddede sayılan belirli suçlar bakımından Türk kanunlarının uygulanmasına
ilişkin özel düzenlemelere yer verilmiştir. Bu düzenleme, suçun niteliği ve
kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde evrensellik ilkesiyle ilişkilidir.
Böylece bazı suçların uluslararası toplumun ortak menfaatlerini ilgilendiren
niteliği dikkate alınarak, Türk ceza kanunlarının uygulanma alanı ülke
sınırları dışında işlenen fiilleri de kapsayabilecek şekilde genişletilmiştir.
3. İnternet Yoluyla İşlenen Suçlarda
Yetki:
Türk Ceza Kanunu'nda ceza kanunlarının
yer bakımından uygulanmasına ilişkin genel hükümler içerisinde, internet
yoluyla işlenen suçlara özgü genel bir yetki kuralı öngörülmemiştir. Bu nedenle
internet aracılığıyla işlenen suçlarda Türk ceza kanunlarının uygulanıp
uygulanamayacağının belirlenmesinde, öncelikle TCK'nın 8. maddesinde düzenlenen
ülkesellik ilkesi ve bu ilke kapsamında suçun işlendiği yerin belirlenmesine
ilişkin ölçütler önem taşımaktadır. Bu noktada, suçun hareket ve netice
unsurlarının farklı ülkelerde gerçekleşebilmesi karşısında öğretide çeşitli
görüşler ileri sürülmektedir. Bu görüşleri üç başlık altında incelemek
mümkündür.
Birinci görüşe göre,
internet ağına hukuka aykırı verinin girişinin Türkiye'de gerçekleştirilmesi
hâlinde, suçun hareket unsurunun Türkiye'de gerçekleştiği kabul edilmelidir. Bu
doğrultuda, hukuka aykırı içeriğin internet ortamına Türkiye'den aktarılması
durumunda suç Türkiye'de işlenmiş sayılacaktır[8].
İkinci görüşe göre,
hukuka aykırı içerik yurt dışından gönderilmiş olsa dahi, bu içeriğin
Türkiye'de bulunan bir sunucuya (server) kaydedilmesi veya aktarılması hâlinde,
failin fiilinin Türkiye'deki sunucu üzerinden gerçekleştirildiği ve dolayısıyla
suçun Türkiye'de işlenmiş sayılması gerektiği kabul edilmektedir[9].
Üçüncü görüşe göre ise
yukarıda belirtilen durumların dışında, yurt dışından internet aracılığıyla
işlenen suçlar bakımından Türk ceza kanunlarının uygulanabilmesi, fiilin
niteliğine göre kişisellik, koruma veya evrensellik ilkelerinin uygulanma
koşullarının bulunmasına bağlıdır[10].
4. Yasa Dışı Bahis Suçu ve Yetki
Kuralları:
Çalışmanın bu kısmına kadar ceza hukuku
kurallarının yer bakımından uygulanmasına ilişkin temel ilkeler ve Türk Ceza
Kanunu'nda bu alana ilişkin düzenlemelerin sistematiği ele alınmıştır. Bu
aşamadan itibaren öncelikle yasa dışı bahis suçunun genel çerçevesi
açıklanacak, ardından söz konusu suç bakımından öngörülen özel düzenlemeler ile
önceki bölümlerde incelenen genel yetki kuralları arasındaki ilişki
değerlendirilecektir.
Bahis ve şans oyunlarına ilişkin hukuki
düzenlemelerin tarihsel gelişimi incelendiğinde, bu alandaki devlet
müdahalesinin temelinde bahis faaliyetlerinin denetlenmesi ve düzenli bir
hukuki çerçeve içerisinde yürütülmesi ihtiyacının bulunduğu görülmektedir[11].
Türkiye'de de futbol müsabakaları üzerine seyirciler arasında bahis
oynandığının tespit edilmesi ve bu faaliyetin devlet denetimi altında
yürütülmesi amacıyla 29.04.1959 tarihinde 7258 sayılı Kanun, o dönemdeki adıyla
Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler Tertibi Hakkında Kanun olarak
kabul edilmiştir.
Bahis faaliyetlerinin devlet denetimi
altında yürütülmesi amacıyla oluşturulan sistem içerisinde Spor Toto Teşkilat
Başkanlığına, spor müsabakaları üzerine bahis ve şans oyunları düzenlenmesine
ve bu faaliyetlerin yetkili özel hukuk tüzel kişileri aracılığıyla
yürütülmesine ilişkin görev ve yetkiler tanınmıştır. İlgili mevzuat
çerçevesinde Teşkilat Başkanlığı, sahip olduğu yetkileri bizzat kullanabileceği
gibi bunları kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebilmekte ya
da mal ve hizmet satın alma yoluna gidebilmektedir.
Dolayısıyla, spor müsabakalarına dayalı
bahis ve şans oyunlarının hukuka uygun biçimde yürütülebilmesi, kanunun verdiği
yetkiye ve ilgili mevzuatta öngörülen koşullara uygun hareket edilmesine
bağlıdır. Kanunun verdiği yetkiye dayanmaksızın bu faaliyetlerin
gerçekleştirilmesi ise 7258 sayılı Kanun kapsamında hukuki ve cezai sorumluluğu
gündeme getirmektedir.
Nitekim 7258 sayılı Kanun'un 5.
maddesinde, kanunun verdiği yetkiye dayanmaksızın gerçekleştirilen çeşitli
fiiller suç olarak düzenlenmiş; bahis veya şans oyunlarını oynayan kişiler
bakımından ise ayrıca idari yaptırım öngörülmüştür. Bu kapsamda maddede düzenlenen
fiiller şu şekilde sıralanabilir:
a) Spor müsabakalarına
dayalı sabit ihtimalli ve müşterek bahis veya şans oyunlarını oynatmak ya da
bunların oynanmasına yer veya imkân sağlamak.
b) Yurt dışında oynatılan
spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans
oyunlarının internet yoluyla veya başka suretlerle erişim sağlanarak
Türkiye'den oynanmasına imkân sağlamak.
c) Spor müsabakalarına
dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans oyunlarıyla bağlantılı
olarak para nakline aracılık etmek.
ç) Kişileri reklam vermek
veya başka yollarla spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli veya müşterek
bahis ya da şans oyunlarını oynamaya teşvik etmek.
d) Spor müsabakalarına
dayalı sabit ihtimalli veya müşterek bahis ya da şans oyunlarını oynamak.
Bu fiillerin hukuki nitelikleri
birbirinden farklıdır. Kanun'un 5. maddesinin (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde
suç teşkil eden fiiller düzenlenmişken (d) bendinde bahis veya şans oyunlarını
oynama fiili kabahat olarak kabul edilmiş ve idari para cezası yaptırımına
bağlanmıştır.
İnternet yoluyla yurt dışından bahis
oynatılması, üzerinde bahis oynanan spor müsabakasının nerede
gerçekleştirildiğine göre iki farklı ihtimal üzerinden ele alınabilir. Buna
göre, yurt dışında bulunan bir kişi tarafından Türkiye'deki bir spor müsabakasına
dayalı olarak bahis veya şans oyunu oynatılabileceği gibi, yurt dışında
gerçekleştirilen bir spor müsabakasına dayalı olarak da bahis veya şans oyunu
oynatılması mümkündür. Her iki ihtimalde de öncelikle gerçekleştirilen fiilin
ilgili suç tipinin unsurlarını taşıyıp taşımadığı, ardından Türk ceza
kanunlarının yer bakımından uygulanıp uygulanamayacağı ve Türk mahkemelerinin
yargılama yetkisinin bulunup bulunmadığı hususlarının ayrı ayrı
değerlendirilmesi gerekmektedir.
a) Yurt Dışında Oynatılan Bir Spor
Müsabakasına Dayalı Bahislerin İnternet Yoluyla Türkiye'den Oynanmasına İmkân
Sağlanması
Yurt dışında oynatılan bir spor
müsabakasına dayalı bahis veya şans oyunlarının internet aracılığıyla
Türkiye'den oynanmasına imkân sağlanması hâlinde, ilk bakışta 7258 sayılı
Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde düzenlenen suçun oluşabileceği
söylenebilir. Bununla birlikte, bu durumda hangi hükmün uygulanacağının
belirlenmesi bakımından, bahis oynanan spor müsabakasının gerçekleştirildiği
yerin yanı sıra bahis organizasyonunun ve erişim sağlanan internet sitesinin
bulunduğu yer de önem taşımaktadır.
Nitekim Yargıtay 19. Ceza Dairesinin
15.06.2021 tarihli ve 2020/4413 E., 2021/6614 K. sayılı kararında şu
değerlendirmede bulunulmuştur:
“Fiilin hangi bent kapsamına
girdiğinin tespitinde ayırt edici unsur, bahis oynanan futbol ya da sair
müsabakaların oynandığı yer değil, bahis organizasyonunun ya da günümüz teknik
imkanları göz önüne alındığında, bahis oynatmak üzere erişim sağlanan internet
sitesinin bulunduğu yer olduğu…”
Bu doğrultuda, erişim sağlanan internet
sitesinin nerede bulunduğunun belirlenmesi önem taşımaktadır. Ancak internet
sitesinin bulunduğu yerin tespiti, internetin teknik yapısından kaynaklanan
güçlükleri de beraberinde getirmektedir. Özellikle internet ağına veri
girişinin yapıldığı yer ile internet sitesinin barındırıldığı sunucuların
bulunduğu yerin farklı ülkelerde olabilmesi, bu tespiti güçleştirmektedir.
Dolayısıyla erişim sağlanan internet sitesinin bulunduğu yerin belirlenmesinde
hangi ölçütün esas alınacağı, internet yoluyla işlenen suçlarda yetki sorununun
önemli bir boyutunu oluşturmaktadır.
Öte yandan, bir internet sitesine
erişim sağlanabilmesi ile suçun oluşması birbirinden farklı meselelerdir.
Nitekim Yargıtay 19. Ceza Dairesinin 29.06.2016 tarihli ve 2015/4861 E.,
2016/20429 K. sayılı kararında bu husus şu şekilde ifade edilmiştir:
“Suçun oluşumu için, kişinin bahis
veya şans oyunlarını oynaması için başkalarına imkân sağlamasının gerekeceği,
sadece yurt dışı bağlantılı bahis sitelerine girmenin suçun oluşumu için
yeterli olmayacağı…”
Bu itibarla, yalnızca yurt dışı
bağlantılı bir bahis sitesine erişilmesi, başkalarına bahis veya şans oyunu
oynama imkânı sağlama suçunun oluşması bakımından yeterli değildir. Somut
olayda gerçekleştirilen fiilin niteliği ve kanuni unsurların oluşup oluşmadığı
ayrıca değerlendirilmelidir.
b) Yurt Dışından İnternet Yoluyla
Türkiye'de Gerçekleştirilen Bir Spor Müsabakasına Dayalı Bahis Oynatılması
Yurt dışından internet yoluyla
Türkiye'de gerçekleştirilen bir spor müsabakasına dayalı olarak bahis veya şans
oyunu oynatılması hâlinde, ilk bakışta 7258 sayılı Kanun'un 5. maddesinin
birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında tipe uygun bir fiilin gerçekleşmediği
görülmektedir. Zira anılan bentte, yurt dışında oynatılan spor müsabakalarına
dayalı bahis veya şans oyunlarının internet yoluyla veya sair suretle erişim
sağlanarak Türkiye'den oynanmasına imkân sağlanması suç olarak düzenlenmiştir.
Ancak bu durumda, Türkiye'de gerçekleştirilen spor müsabakalarına dayalı olarak
bahis oynatılması nedeniyle aynı maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde
düzenlenen suç gündeme gelebilir.
Ne var ki bahis oynatma faaliyetinin
internet yoluyla yurt dışında gerçekleştirilmesi, Türk ceza kanunlarının yer
bakımından uygulanması açısından çeşitli sorunları beraberinde getirmektedir.
İnternet ortamına veri girişinin yurt dışında yapıldığı ve kullanılan
sunucuların da yurt dışında bulunduğu bir durumda, suçun icrai hareketlerinin
Türkiye'de gerçekleştiğini söylemek güçtür. Bu noktada, suçun Türkiye'de
işlendiğinin kabul edilip edilemeyeceği, başka bir ifadeyle TCK'nın 8.
maddesinin birinci fıkrası kapsamında ülkesellik ilkesinin uygulanıp
uygulanamayacağı meselesi ortaya çıkmaktadır.
TCK'nın 8. maddesinin birinci fıkrası
uyarınca, fiilin kısmen veya tamamen Türkiye'de işlenmesi ya da neticenin
Türkiye'de gerçekleşmesi hâlinde suç Türkiye'de işlenmiş sayılmaktadır.
Dolayısıyla, bahis oynatma faaliyetinin icrai hareketleri yurt dışında
gerçekleştirilmiş olsa dahi, neticenin Türkiye'de gerçekleştiğinin kabul
edilmesi hâlinde ülkesellik ilkesi çerçevesinde Türk ceza kanunlarının
uygulanması gündeme gelebilir. Bununla birlikte, bu yaklaşım suçun neticesinin
nerede gerçekleştiği ve Türkiye ile kurulan bağlantının Türk ceza kanunlarının
uygulanmasını haklı kılacak ölçüde yeterli olup olmadığı hususlarının
değerlendirilmesini gerektirmektedir.
Öte yandan, bahis oynatma faaliyetini
yurt dışında gerçekleştiren kişinin Türk vatandaşı olması hâlinde, faile göre
kişisellik ilkesi kapsamında TCK'nın 11. maddesinin birinci fıkrasının
uygulanması da mümkün olabilir. Ancak bu hükmün uygulanabilmesi için failin
Türk vatandaşı olması ve Türkiye'de bulunmasının yanı sıra, suçun Türk
kanunlarına göre alt sınırı bir yıldan az olmayan hapis cezasını gerektirmesi,
Türkiye'de kovuşturulabilir olması ve suçtan dolayı yabancı ülkede hüküm
verilmemiş olması gibi kanuni koşulların da gerçekleşmesi gerekir. Dolayısıyla
kişisellik ilkesine dayanılarak Türk ceza kanunlarının uygulanabilmesi de
belirli koşullara bağlanmıştır.
Görüldüğü üzere, bu ihtimalde hem
ülkesellik hem de kişisellik ilkesi bakımından çeşitli sorunlar ortaya
çıkmaktadır. Kişisellik ilkesine dayanılması hâlinde TCK'nın 11. maddesinde
öngörülen koşulların gerçekleşmesi aranacak; ülkesellik ilkesine dayanılması
hâlinde ise neticenin Türkiye'de gerçekleştiğinin kabul edilmesi gerekecektir.
Ancak yalnızca neticenin Türkiye'de gerçekleştiği kabulünden hareketle Türk
mahkemelerinin yargılama yetkisinin tesis edilmesi, suç ile Türkiye arasındaki
hukuki bağlantının oldukça geniş yorumlanmasına yol açabilir. İşte bu durum,
çalışmanın başlığında “Meksika açmazı” olarak ifade edilen sorunun ortaya
çıkmasına zemin hazırlamaktadır.
İnternet yoluyla işlenen suçlarda
hukuka aykırı içeriklere farklı ülkelerden kolaylıkla erişilebilmesi, suçun
işlendiği yerin belirlenmesini ve devletlerin yargılama yetkilerinin sınırlarının
çizilmesini güçleştirmektedir. Özellikle kamu davasının mecburiliği ilkesinin
benimsendiği hukuk sistemlerinde, yalnızca internet içeriğine
erişilebilmesinden veya neticenin o ülkede gerçekleştiği kabulünden hareketle
yargılama yetkisinin geniş yorumlanması, aynı fiil üzerinde birden fazla
devletin yetki iddiasında bulunmasına neden olabilir[12].
Devletlerin yargılama yetkilerini
genişletmeleri, ilk bakışta cezalandırma imkânlarını artıran bir yaklaşım
olarak görülebilirse de bunun birtakım sakıncaları bulunmaktadır[13]. Her
devletin kendi ülkesiyle kurulan zayıf bir bağlantıdan hareketle yargılama
yetkisine sahip olduğunu kabul etmesi, aynı fiile ilişkin olarak farklı
ülkelerde paralel soruşturma ve kovuşturmaların yürütülmesine, hatta birbiriyle
çatışan kararların verilmesine yol açabilir. Ayrıca bir ülkede verilen hükmün
diğer ülkelerdeki yargılamalara etkisi ve aynı fiil nedeniyle birden fazla
yargılama yapılmasının doğurabileceği sorunlar gündeme gelebilir.
İşte bu nedenle, zayıf bağlantı
noktalarının genişletilmesi suretiyle her devletin kendi yargılama yetkisinin
bulunduğunu kabul etmesi, internet yoluyla işlenen suçlarda Meksika açmazına
yol açabilir. Türk ceza kanunlarının uygulanma alanının belirlenmesinde, suçun
kanuni unsurları ile fiil ve neticenin gerçekleştiği yerin ve suç ile devlet
arasındaki hukuki bağlantının birlikte değerlendirilmesi gerekir. Aksi hâlde,
internetin sınır aşan niteliği karşısında yetki sorununun çözülmesi yerine daha
karmaşık bir hâle gelmesi söz konusu olacaktır.
Hal böyleyken, doktrinde özellikle
internet yoluyla işlenen suçlar bakımından devletlerin cezalandırma yetkisinin
genişletilmesi yerine adli yardım ve uluslararası iş birliği mekanizmalarının
kullanımının yaygınlaştırılması gerektiği yönünde ileri sürülen görüşün [13],
internet yoluyla yurt dışından yasa dışı bahis oynatılması fiiline ilişkin
yargılamalar bakımından da benimsenebileceği söylenebilir. Bu yaklaşım, bir
yandan devletlerin suçlarla daha etkin bir şekilde mücadele etmesine imkân
tanırken diğer yandan zayıf bağlantı noktalarından hareketle yargılama
yetkisinin genişletilmesinden kaynaklanabilecek sorunların önüne geçilmesine
katkı sağlayacaktır. Böylece, devletlerin sınırlı yargısal kaynaklarının daha
etkin kullanılmasının ve ceza adalet sistemlerinin işleyişinin
güçlendirilmesinin de mümkün olacağı değerlendirilmektedir.
SONUÇ:
İnternet yoluyla yurt dışından yasa
dışı bahis oynatılması, suçun işlendiği yerin belirlenmesi ve Türk ceza
kanunlarının yer bakımından uygulanması açısından önemli sorunları beraberinde
getirmektedir. Özellikle 7258 sayılı Kanun'un 5. maddesinin birinci fıkrasının
(a) ve (b) bentlerinin uygulanabilirliğinin belirlenmesi, suçun kanuni
unsurlarının yanı sıra bahis organizasyonunun ve internet sitesinin bulunduğu
yerin de değerlendirilmesini gerektirmektedir.
İnternet üzerinden gerçekleştirilen
fiillerin farklı ülkelerle bağlantı kurabilmesi, devletlerin cezalandırma
yetkilerini geniş yorumlamalarına ve aynı fiil üzerinde birden fazla devletin
yargılama yetkisi ileri sürmesine yol açabilir. Çalışmada “Meksika açmazı”
olarak ele alınan bu sorun karşısında, yalnızca zayıf bağlantı noktalarından
hareketle yargılama yetkisinin genişletilmesi yerine, suç ile devlet arasındaki
hukuki bağlantının somut olayın özellikleri çerçevesinde belirlenmesi
gerekmektedir.
Bu doğrultuda, internet yoluyla yurt
dışından yasa dışı bahis oynatılmasıyla mücadelede, cezalandırma yetkisinin
sınırlarının gözetilmesi ve gerekli hâllerde adli yardımlaşma ile uluslararası
iş birliği mekanizmalarının etkin biçimde kullanılması, hem suçlarla daha
etkili mücadele edilmesine hem de yargısal kaynakların verimli kullanılmasına
katkı sağlayacaktır.
Stj. Av. Abdullah Koç
Kaynakça:
1. ŞAHİN Cumhur, Ceza
Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayıncılık,2026, s.254
2. İÇEL Kayhan- DONAY Süheyl,
Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Ceza Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2006, s.48
3. İÇEL Kayhan- DONAY
Süheyl, Karşılaştırmalı ve Uygulamalı Ceza Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2006,
s.69
4. TEZCAN Durmuş- ERDEM
Mustafa Ruhan- ÖNOK R Murat, Uluslararası Ceza Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2015
s.66
5. TEZCAN Durmuş- ERDEM Mustafa
Ruhan- ÖNOK R Murat, Uluslararası Ceza Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2015 s.144
6. KÜLÇÜR Erdem İzzet,
Ceza Hukukunda Yer Bakımından Uygulama, On İki Levha Yayıncılık, 2017,s.
7. MERT Harun, “Ceza Kanununun Yer Bakımından Uygulanmasında
Esas Alınan İlkeler”, Uluslararası Hukuk Bülteni, Adalet Bakanlığı Uluslararası
Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, S. 12, 2017, s. 2.
8. AKBULUT Berrin, Ceza
Hukukunda Suçun İşlendiği Yer, Seçkin Yayıncılık, 2009, s.143
9. ÖZBEK Veli Özer-
KANBUR M. Nihat- DOĞAN Kıray- BACAKSIZ Pınar, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler,
Seçkin Yayıncılık, 2011, s.141
10. YAVUZ Erdoğan, Trük
Ceza Kanununda Bilişim Suçları, Legal Kitabevi, 2012, s.370
11. ÇER, Zafer / AKINCI, Cansu, “Spor Müsabakalarında Yasa Dışı
Bahis ve Şans Oyunu Suçları (7258 Sayılı Kanun m. 5)”, Marmara Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 29, S. 2, Özel Sayı, Aralık
2023, s.8
12. YAŞAR, Osman / GÖKCAN, Hasan Tahsin / ARTUÇ, Mustafa,
Yorumlu – Uygulamalı Türk Ceza Kanunu, C. 1, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara,
2014, s.313-315
13. SIEBER, Ulrich,
İnternetteki Suçlar ve Suçun İnternette Takibi: 69. Alman Hukukçular Günü İçin
Bilirkişi Raporu, (Çev. Yener Ünver / Mustafa Temmuz Oğlakcıoğlu), (Ed. Yener
Ünver), Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2014, s.240
