Özgün Law Firm

1. GİRİŞ

2026 yılının Eylül ayında sermaye piyasamızda yaşanan ve kamuoyunda “fon krizi” olarak anılan süreç, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK veya Kurul) 17.09.2026 tarihli kararlarıyla 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar verilmesiyle somutlaşmıştır. Tasfiye kapsamındaki fonlarda 455 binden fazla yatırımcının etkilendiği ifade edilmektedir [1].

Toplumun geniş kesimlerini maddi olarak doğrudan etkileyen bu krize, TBMM tarafından da doğrudan müdahale edilmiştir. Bu kapsamda, 22.10.2026 tarihinde kabul edilen 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun, 27.10.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 17.09.2026 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. Kanun; tasfiyenin Kurul gözetiminde yürütülmesini, net yatırım tutarının hesaplanmasını, belirli koşullarla 1.000.000 Türk lirasına kadar ara ödeme yapılmasını ve fon malvarlığından hukuka aykırı biçimde çıkarılan değerlerin sorumlulardan tahsilini düzenlemektedir.

Buna karşılık Kanun, tasfiye bakiyesinin yatırımcı kayıplarını karşılamaya yetmemesi halinde geriye kalan zararın kim tarafından ve hangi yolla giderileceği sorusuna cevap vermemektedir. Bu tablo karşısında zarara uğrayan yatırımcılar, uğramış oldukları zararın giderimi için idari dava yolunu değerlendirmektedir. İdari yargıda açılacak “Tam Yargı Davası” ile zararın tazmin edilebilmesi için ise özetle; zararın kesinleşmesi ve SPK’nın hizmet kusuru ile zarar arasındaki illiyet bağının ispatlanması gerekmektedir.

İşbu çalışmada; öncelikle SPK’nın görev ve yetkilerinin hukuki çerçevesi ortaya konulacak, ardından idarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğunun unsurları ve Danıştay’ın SPK aleyhine açılan tam yargı davalarındaki yaklaşımı incelenecek, Almanya’daki Wirecard skandalı karşılaştırmalı bir örnek olarak ayrı bir başlıkta değerlendirilecek ve son olarak yatırımcıların başvurabileceği idari dava yolu usul yönünden ele alınacaktır.

2. SPK’NIN GÖREV VE YETKİLERİNİN HUKUKİ ÇERÇEVESİ

2.1. Anayasal Dayanak

Anayasa’nın 167. maddesinin birinci fıkrasında “Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.” hükmü yer almaktadır. Öğretide, sermaye piyasası alanındaki düzenleyici kurumun varlık nedeni bu hükümle ilişkilendirilmekte ve “Sermaye Piyasası alanında da SPK, kaynağını Anayasa m.167’de bulan uzman bir kurumdur.” tespiti yapılmaktadır [2]. Bu anayasal görev, Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasında yer alan “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” kuralı ile birlikte okunduğunda, Kurulun piyasayı koruma görevinin yalnızca bir yetki alanı olmadığı, aynı zamanda mali ve hukuki sorumluluğun da kaynağı olabileceği anlaşılmaktadır.

2.2. 6362 Sayılı Kanun Kapsamında Kurulun Fonlar Üzerindeki Yetkileri

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun (SPKn) 1. maddesine göre Kanun’un amacı; “sermaye piyasasının güvenilir, şeffaf, etkin, istikrarlı, adil ve rekabetçi bir ortamda işleyişinin ve gelişmesinin sağlanması, yatırımcıların hak ve menfaatlerinin korunması için sermaye piyasasının düzenlenmesi ve denetlenmesidir.” Bu hüküm, Kurul görevinin yatırımcı yararına da konulduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

SPKn m.117 uyarınca Kurul, kamu tüzel kişiliğini haiz, idari ve mali özerkliğe sahip bir kuruluştur ve mevzuatla kendisine verilen görev ve yetkileri kendi sorumluluğu altında bağımsız olarak yerine getirir ve kullanır. Bu nedenle Kurulun görev alanından doğan zararlarda husumetin doğrudan Kurula yöneltilmesi gerekir. Öğretide de “SPK, ‘kurulsallık ilkesi’ bağlamında kararlarından bizzat sorumludur.” görüşü savunulmaktadır [3].

Yatırım fonları bakımından Kurulun yetkileri kuruluş aşamasından tasfiyeye kadar uzanmaktadır. Fonların kuruluş izni alabilmesi için fon iç tüzüğünün Kurulca onaylanması gerekir (SPKn m.52/2). Fon türleri itibarıyla portföy sınırlamaları, değerleme esasları, fonun faaliyet ve yönetim ilkeleri ile sona ermesi ve tasfiyesine ilişkin usul ve esaslar Kurulca belirlenir (SPKn m.54). Portföy yönetim şirketi yönetimindeki fonların ve katılma payı sahiplerinin çıkarlarını gözetmekle (SPKn m.55/6), portföy saklayıcısı ise fon portföy yapısının ve işlemlerinin mevzuata uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür (SPKn m.56/1-f). Denetim faaliyeti, Kurulca belirlenen önemlilik, öncelik ve risk değerlendirmesi ölçütleri çerçevesinde Kurul Başkanınca oluşturulan programa göre yürütülür (SPKn m.88/2). Kurul ayrıca mevzuata aykırılık halinde faaliyetleri sınırlandırma, geçici olarak durdurma ve yetki iptali (SPKn m.96), sermaye piyasası kurumlarının mali yapısının bozulması halinde bu kurumların tedricî tasfiyesi dahil tedbirler (SPKn m.97) ve piyasa bozucu eylem, bilgi suistimali veya piyasa dolandırıcılığı fiillerine ilişkin makul şüphe halinde işlem veya pozisyon limiti getirme (SPKn m.101) gibi geniş yetkilerle donatılmıştır.

Bu özel yetkilerin yanında SPKn m.128/1-a, Kurula “Bu Kanun ile verilen görevler ile bu Kanunun emrettiği uygulamaların yerine getirilmesini ve öngörülen neticelerin sağlanmasını teminen gerekli olan iş ve işlemleri yapmak” görevini vermektedir. Bu genel hüküm, Kurulun görevini sayılan tedbirlerle sınırlı olmaktan çıkarmakta ve Kanun’un amacına ulaşılması için gerekli önlemlerin alınmasını da kapsamaktadır. 17.09.2026 tarihli tasfiye kararları da bu maddeye dayanılarak alınmıştır.

Fon ile yatırımcı arasındaki ilişkinin niteliği de sorumluluk tartışmasında belirleyicidir. Öğretide “Yatırım fonlarında, fon katılma payı sahibi yatırımcı ile fon kurucusu portföy yönetim şirketi arasında sözleşmeye dayalı sui generis nitelikte hukuki bir ilişki kurulmaktadır.” tespiti yapılmaktadır [4]. Bu ilişkide asli sorumlu portföy yönetim şirketidir. Kurulun görevi ise bu ilişkiyi dışarıdan çevreleyen kamusal bir güvencedir.

Kanunda düzenlenen yetkilerin önemli bir kısmı Kurula takdir alanı tanımaktadır. Ancak takdir yetkisi idarenin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır. Öğretide bu husus “Takdir yetkisi bulunduğu hallerde idarenin bu yetkisini, kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda kullanması gerekmektedir. Aksi halde, idarenin kamu yararı ve hizmet gereği olarak yapılması gereken işlem veya eylemleri yapmaması da hizmet kusurunu doğuracaktır.” şeklinde ifade edilmektedir [5].

3. TAM YARGI DAVASI KAPSAMINDA SPK’NIN HUKUKİ SORUMLULUĞU

3.1. Hizmet Kusuru Kavramı

İdarenin kusura dayalı sorumluluğunun temeli hizmet kusurudur. Danıştay, hizmet kusuru kavramını şu şekilde açıklamaktadır:

Danıştay 13. Dairesi - 2005/2625 E. , 2005/5753 K. , 02.12.2005 T.:

“Hizmet kusuru kavramı genel anlamıyla bir kamu hizmetinin kuruluş ve işleyişindeki aksaklık, eksiklik ve bozuklukları ifade etmektedir. Başka bir anlatımla, yasalarla kendisine görev olarak verilen kamu hizmetinin işlemesini sağlayacak örgütü kurmak, gerekli organizasyonu sağlamak, denetimleri yapmak ve önlemleri almakla yükümlü olan idarelerin, bu yükümlülüklerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan aksaklık, aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik hallerinde idarenin hizmet kusurunun varlığı kabul edilmektedir.” [6]

Hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. SPK yönünden hizmet kusuru tartışması; görevin yerine getirilip getirilmediği ve özellikle müdahalenin zamanlaması üzerinde yoğunlaşacaktır. Kusur sorumluluğunun unsurları ise öğretide “fiil, zarar, uygun illiyet bağı, kusur ve hukuka aykırılık” olarak sayılmaktadır [7].

3.2. Denetim Yetkisi Garanti Yükümlülüğü Değildir

Kurulun sorumluluğunu tartışırken üzerinde durulması gereken ilk sınır, denetim görevinin piyasada oluşan her kaybı güvence altına alan bir garanti yükümlülüğü olmadığıdır. Bu husus öğretide “Denetim yetkisinin bulunması, idareyi özel hukuk kişilerinin bütün işlemlerinden sorumlu bir garanti makamına dönüştürmez.” şeklinde ifade edilmiştir [8].

Kanun koyucu da aynı yaklaşımı izahname onayı bakımından açıkça benimsemiş; SPKn m.6/1’de “İzahnamenin onaylanması, izahnamede yer alan bilgilerin doğru olduğunun Kurulca tekeffülü anlamına gelmeyeceği gibi, söz konusu sermaye piyasası araçlarına ilişkin bir tavsiye olarak da kabul edilemez.” hükmüne yer vermiştir.

Somut uyuşmazlıklarda belirleyici ölçüt, riskin Kurul tarafından ne zaman öngörülebilir hale geldiği ve o andan itibaren alınan önlemlerin yeterli olup olmadığıdır.

3.3. Zarar ve Zararın Kesinliği Şartı

Tam yargı davasında tazmine konu zararın gerçekleşmiş ve kesin olması aranmaktadır. Öğretide bu şart “Henüz gerçekleşmemiş, muhtemel bir zarar için idarenin tazmin yükümlülüğü bulunmamaktadır.” şeklinde ifade edilmektedir [9]. Danıştay, SPK aleyhine açılan davalarda bu şartı, zarar görenin asıl sorumlulara başvurma imkanı ile ilişkilendirmektedir.

Kurul izni olmaksızın halka arz faaliyetinde bulunan bir şirketler grubuna para yatıran yatırımcıların açtığı davada ilk derece mahkemesinin aşağıdaki gerekçesi Danıştay tarafından hukuka uygun bulunmuştur:

Danıştay 13. Dairesi - 2015/2033 E. , 2021/5352 K. , 27.12.2021 T.

“(…) bu durumdakilerin hisse senetlerini devir veya şirket ve/veya şirket yöneticileri aleyhine genel hükümler doğrultusunda takibat yapma yollarını seçme haklarının bulunması nedeniyle kesinleşmiş gerçek bir zarar bulunmadığı (…)” [10]

Danıştay 10. Dairesi’nin 2001 yılında verdiği bazı kararlarda da aracı kurum hakkında icra ve iflas işlemleri devam ederken gerçekleşmiş bir zarardan söz edilemeyeceği kabul edilmiş; ancak Daire 2002 yılında verdiği kararında, alacağın icra yoluyla tahsil imkanı bulunsa dahi Kurulun denetim faaliyetinde kusurlu olup olmadığı araştırılmaksızın karar verilmesini hukuka aykırı bulmuştur [11].

Öğretide de adli yargıda dava açılmış veya davanın kazanılmış olmasının zararın giderildiği anlamına gelmediği, asıl ölçütün tahsilatın gerçekleşip gerçekleşmediği olduğu vurgulanmakta; “Mahkeme kararına göre haklı olmak, zararın karşılanması anlamına gelmemektedir.” denilmektedir [12].

Bu görüş, tasfiye ve geri kazanım süreçleri uzun sürecek olan fon krizinde, yatırımcının tam yargı davasının kesinleşmiş zararın bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmemesi gerektiği yönünde önemli bir dayanaktır.

3.4. İlliyet Bağı

Sorumluluğun en tartışmalı unsuru illiyet bağıdır. Danıştay 13. Dairesi’nin onadığı bir ilk derece kararında, idari işlemin hukuka aykırılığının dahi tek başına yeterli olmadığı şu şekilde ifade edilmiştir:

Danıştay 13. Dairesi - 2024/356 E. , 2024/1861 K. , 29.04.2024 T.:

“(…) idari işlemin hukuka aykırı bulunması idarenin hizmet kusurunun varlığını ortaya koymakla birlikte hizmet kusurunun bulunmasının yeterli olmadığı, genel sorumluluk koşullarının da somut olayda gerçekleşmiş olmasının arandığı, bu koşulların ise, idari işlem ya da idareden sadır olan ihmali veya icrai bir eylemin varlığı, tazmin isteminde bulunanın maddi veya manevi bir zararının bulunması ve söz konusu zararın idarenin işlem ya da eyleminin bir sonucu olması yani zarar ile idari davranış arasında kurulabilen bir illiyet bağının mevcudiyeti olduğu, (…)” [13]

Yatırımcının kendi tercihi de illiyet bağını kesebilmektedir. Kaldıraçlı işlemlere ilişkin bir davada ilk derece mahkemesince, zararın “büyük ölçüde sözü edilen işlemlerin doğasında barındırdığı ve en başından itibaren davacı tarafından bilinen riskin gerçekleşmesinden kaynaklanan” bir zarar olduğu kabul edilmiştir [14].

Somut olayda, zararın asıl failleri portföy yönetim şirketleri ve onlarla birlikte hareket eden kişiler olduğundan, üçüncü kişi fiilinin idarenin sorumluluğuna etkisi de belirleyicidir. Öğretide “idare hukukunda müteselsil sorumluluk bulunmamaktadır. Yani zarar gören kimse, idareye karşı uğradığı zararın tamamının tazmini istemiyle dava açamaz.” denilmektedir [15].

Fon krizinde açılacak davalarda da, olası bir hizmet kusurunun kabulü halinde dahi; Kurulun zararın tamamından değil, ancak kusurunun zarara etkisi oranında sorumlu tutulması mümkün olacaktır. Zararın tümüyle, yatırımcı tercihleri veya üçüncü kişilerin hukuka aykırı davranışları neticesinde gerçekleştiği kabulünde ise; SPK’nın hizmet kusuru söz konusu olsa dahi zarardan sorumlu tutulmaması ihtimal dahilindedir.

4. DANIŞTAY İÇTİHATLARINA GÖRE SPK’NIN SORUMLULUĞU

4.1. Kurulun Sorumluluğunun Kabul Edildiği Kararlar

SPK’nın tazminle sorumlu tutulduğu en dikkat çekici karar, Danıştay 13. Dairesi’nin ilk derece sıfatıyla incelediği ve tazminat istemi yönünden oyçokluğuyla kabul ettiği bir davada verilmiştir. Olayda, aracılık yetkisi 1990 yılında Kurul kararıyla sona erdirilmiş olan bir banka, basın ve yayın organlarında verdiği ilanlarla uzun süre Devlet iç borçlanma senedi (DİBS) sattığını duyurmuş, yaptığı satışların önemli bir kısmını da açığa gerçekleştirmiştir. Daire, Kurulun sorumluluğunu şöyle tespit etmiştir:

Danıştay 13. Dairesi - 2005/2625 E. , 2005/5753 K. , 02.12.2005 T.

“Dosyadan, Kurul'ca Bankanın aracılık faaliyetlerinde bulunma yetkisinin 21.11.1990 tarihli kararla iptal edildiği, ancak DİBS alım-satımında yetkili olmayan Banka'nın çeşitli gazete ve televizyonlarda ilan ve reklamlar verdiği ve 1990 tarihinden itibaren yatırımcılara DİBS sattığı, SPK'nun ise, bu konuda herhangi bir işleminin bulunmadığı ve SPK'nun Kanunun kendisine verdiği gözetim ve denetim görevini yerine getirmediği anlaşılmaktadır.” [6]

Kararda zarar, BDDK ve SPK tarafından yarı yarıya ödenmek üzere hüküm altına alınmıştır. Kararın ayırt edici yönü, Kurulun bilinen bir yetkisizlik durumu karşısında hiçbir işlem yapmamış olmasıdır. Diğer bir ifadeyle sorumluluk, hizmetin hiç işlememesi üzerine kurulmuştur.

4.2. Kurulun Sorumluluğunun Reddedildiği Kararlar

Danıştay’ın SPK aleyhine açılan tam yargı davalarındaki genel eğilimi ise ret yönündedir. Ret gerekçelerinin önemli bir kısmı, Kurulun olayı öğrendikten sonra harekete geçmiş olmasına dayanmaktadır:

Danıştay 13. Dairesi - 2009/4155 E. , 2011/2326 K. , 18.05.2011 T.

“(…) Sermaye Piyasası Kanunu'nda kişisel malî yatırım zararlarının davalı idarece ödeneceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı gibi davalı idarece olayın öğrenilmesi üzerine bilgilendirme toplantıları yapıldığı, dava konusu şirkete idarî para cezaları verilerek suç duyurusunda bulunmak suretiyle Yasa ile verilen görevleri yerine getirdiği (…)” [16]

Aracı kurum iflasına ilişkin iki kararda da, Kurulun mali durumu bozulan kurum hakkında gerekli tedbirleri aldığı ve 4487 sayılı Kanun’un Geçici 2. maddesi uyarınca kurulan fondan davacılara yasal sınırlar dahilinde ödeme yapıldığı gerekçeleriyle verilen ret kararları onanmıştır [17]. Danıştay’ın, öğrenme sonrasındaki yaptırım ve suç duyurusunu görevin ifası saydığı; aykırılığın geç öğrenilip öğrenilmediğini ise her zaman ayrıca tartışmadığı görülmektedir. Fon krizi davalarında da belirleyici olacak husus, SPK’nın, olayı öğrendikten sonra aldığı önlemlerin ve aksiyonların görevin ifası sayılıp sayılmayacağıdır.

4.3. Özel Kanunla Ödeme Yapılmasının Tam Yargı Davasına Etkisi

Fon krizi bakımından özellikle önemli olan bir karar, benzer bir DİBS uyuşmazlığında verilmiştir. Olayda, ilk derece mahkemesi zararın BDDK ve SPK tarafından eşit oranda karşılanmasına hükmetmiştir. Davalı idareler temyiz aşamasında, DİBS satın alma amacıyla bankaya yatırılan paraların Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu eliyle ödenmesini düzenleyen 5667 sayılı Kanun uyarınca davacıya ödeme yapıldığını ileri sürmüştür. Danıştay, mahkeme kararını bozarken şu gerekçeye dayanmıştır:

Danıştay 13. Dairesi - 2017/991 E. , 2022/3711 K. , 19.10.2022 T.

“Aktarılan mevzuat uyarınca, Banka aracılığı ile DİBS satın alan hak sahiplerine ana para olarak işlem tutarı ödeneceği ve bu tutara Bakanlar Kurulu kararında belirlenen oranda faiz tahakkuk ettirileceğinden, uyuşmazlığın ortaya çıkan bu yeni hukukî durum çerçevesinde sonuçlandırılması ve yargılama giderlerine ilişkin hüküm kurulması gerekmektedir.” [18]

Kurulun kusurlu bulunduğu bir uyuşmazlıkta dahi özel kanunla yapılan ödemenin tazminat hükmünü bozma sebebi sayılması, dikkat çekicidir. Kararda mahsuba ilişkin ayrıca bir açıklama bulunmamakla birlikte, bu yaklaşımın 7596 sayılı Kanun uyarınca yapılacak ara ve nihai ödemelerin de SPK aleyhine açılacak davalarda gözetilmesi gereken yeni bir hukuki durum olarak değerlendirileceğine işaret ettiği düşünülmektedir.

Ne var ki; 7596 sayılı Kanun, yatırımcıların anaparasının tamamının ödenmesini güvence altına almamakta, ödemeyi tasfiye sonucunda elde edilen dağıtılabilir nakit ile sınırlamaktadır. Bu nedenle özel kanunla yapılan ödemenin zararı tümüyle gidermediği durumlarda, kalan kısım bakımından tam yargı davasının konusuz kalmayacağı kabul edilmelidir.

5. FON KRİZİ ÖZELİNDE DEĞERLENDİRME

5.1. Kusur Tartışmasının Odak Noktaları

Fon krizine ilişkin davalarda Kurulun kusurunun varlığı, olayların hangi tarihte Kurulun bilgisine girdiği ve bu tarihten sonra hangi önlemlerin alındığı ekseninde değerlendirilecektir. Basına yansıyan kronolojiye göre krizin merkezindeki fonlardan biri 12.08.2025 tarihinde Kurulun izniyle TEFAS’ta işlem görmeye başlamış; Kurul, 28.08.2026 tarihinde serbest fonların belirli paylarda aşırı yoğunlaşmasını önlemek amacıyla BIST 30 dışındaki paylarda %5, toplamda %20 sınırı getirerek pozisyonların azaltılmasını istemiştir [1]. Bu tedbir, Kurulun tasfiye kararından önce riskin farkında olduğunu göstermesi bakımından yatırımcılar lehine bir olgu olarak ileri sürülebilecek; Kurul ise aynı tedbiri görevini yerine getirdiğinin kanıtı olarak sunabilecektir.

Öğretide bu tartışmanın iki temel ölçütü “Riskin öngörülebilir olup olmadığı ve ortaya çıkan zararın idarenin zamanında ve etkili müdahalesiyle önlenmesinin veya azaltılmasının mümkün bulunup bulunmadığı” şeklinde ifade edilmiştir [8]. Bu ölçütler, denetimin geç yapılması iddiasının araştırılmasını zorunlu gören 2002 tarihli Danıştay kararıyla ve görevin hiç yerine getirilmediğinin kabul edildiği 2005 tarihli kararla uyum içindedir. Dolayısıyla yargılamada; izinlerin hangi incelemeler sonucunda verildiği, yapılan risk değerlendirmelerinde ilgili fonların yer alıp almadığı, portföy saklayıcılarının bildirimleri ve Kurulun tedbir yetkilerini hangi tarihte kullandığı somut olarak aydınlatılmalıdır.

Bununla birlikte, yukarıda izah edildiği üzere; SPK’nın hizmet kusuru tespit edilse dahi, zararın bu kusurdan meydana geldiğinin ayrıca ve somut olarak ortaya koyulması gerekmektedir.

5.2. 7596 Sayılı Kanun’un Sorumluluk Tartışmasına Etkisi

7596 sayılı Kanun, kapsamını açıkça sınırlandırmıştır. Kanun’un 1. maddesinin ikinci fıkrası “Bu Kanun hükümleri birinci fıkrada belirtilenler dışındaki diğer yatırım fonları bakımından genel veya sürekli bir tasfiye ve sorumluluk rejimi oluşturmaz.” şeklindedir. Kanun’un 5. maddesinin ikinci fıkrasında ise “Zarar veya kayıptan öncelikle fonun kurucusu ve/veya yöneticisi olan portföy yönetim şirketi sorumludur.” denilmektedir.

Kanun, Kurula tasfiyeyi gözetme ve sorumluları belirleme görevi vermekle birlikte, Kurulun kriz öncesi dönemdeki denetim faaliyetinden doğabilecek sorumluluğu hakkında herhangi bir hüküm içermemektedir. Kanun teklifine ilişkin olarak öğretide de, “idarenin mali sorumluluğunu da ortadan kaldırmamaktadır.” görüşü savunulmuştur [8].

Kanun’un 4. maddesinin beşinci fıkrasındaki “Nihai ödemede, fon pay sahibine tasfiye malvarlığından, geri kazanım hesabından veya diğer hukuki yollardan daha önce yapılan ödemeler mahsup edilir.” hükmüyle kanun koyucu, hem yatırımcıların başka hukuki yollara başvurabileceğini kabul etmekte hem de mükerrer tazminin önüne geçmektedir.

Bu hüküm, Danıştay’ın 2022 tarihli kararındaki “yeni hukukî durum” yaklaşımıyla birlikte değerlendirildiğinde, SPK aleyhine açılacak bir tam yargı davasında hükmedilebilecek tazminatın; ara ödemeler, nihai tasfiye ödemeleri ve geri kazanım hesabından yapılan dağıtımlar düşüldükten sonra kalan zarar ile sınırlı olacağı sonucuna ulaşılabilir.

5.3. Kurul Görevlilerinin Sorumluluğu ve Rücu

Krize ilişkin soruşturmaların Kurulun eski yöneticilerini de kapsaması, yatırımcıların doğrudan kamu görevlilerine dava açıp açamayacağı sorusunu gündeme getirmiştir. SPKn m.133/4  uyarınca; Kurul görevlilerine karşı, Kurulun Kanun’daki görevleriyle bağlantılı karar, eylem ve işlemler nedeniyle yöneltilen tazminat ve alacak talepleri, “Kurul aleyhine açılmış sayılır. Bu davalarda husumet Kurula yöneltilir.” Aynı fıkraya göre Kurul, ödediği tutarı ilgililerinden talep edebilir. Ancak rücu için bu kişiler hakkında kusurlu olduklarına ilişkin mahkeme kararının kesinleşmesi gerekir. Dolayısıyla yatırımcının muhatabı Kurul tüzel kişiliğidir. Kamu görevlisinin şahsi sorumluluğu ancak Kurulun rücu talebiyle ortaya çıkabilecektir [8].

6. KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA SERMAYE PİYASASI KURUMLARININ SORUMLULUĞU: WİRECARD SKANDALI

Düzenleyici kurumun yatırımcı zararlarından sorumluluğu meselesinin karşılaştırmalı hukuktaki en güncel örneği Almanya’daki Wirecard skandalıdır. Eylül 2018’de Alman pay endeksi DAX’a dahil edilen Wirecard AG, pay ihraççısı olarak Federal Finansal Hizmetler Denetim Kurumu’nun (Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht – BaFin) piyasa gözetimine ve bilanço denetimine tabiydi. Şirket, Haziran 2020’de Filipinler’deki iki bankada bulunduğu ileri sürülen 1,9 milyar avroluk banka bakiyelerinin büyük olasılıkla mevcut olmadığını açıklamış ve birkaç gün sonra iflas başvurusunda bulunmuştur.

Wirecard paylarını 2020 yılı başında satın alan ve skandalın ortaya çıkmasının ardından büyük zararla satan bir yatırımcı; BaFin’in açık emarelere rağmen piyasa manipülasyonunu araştırma ve önleme yönündeki kanuni yükümlülüklerini yıllarca yerine getirmediğini ileri sürerek BaFin aleyhine tazminat davası açmıştır. Alman Federal Yüksek Mahkemesi (Bundesgerichtshof – BGH), 10.01.2024 tarihli ve III ZR 57/23 sayılı kararıyla talebi kesin olarak reddetmiştir. Mahkemeye göre BaFin’in Nisan 2015 – Haziran 2020 döneminde aldığı önlemler, ilgili Alman ve Avrupa Birliği mevzuatını ihlal etmemiş ve her halükarda savunulabilir nitelikte bulunmuştur.

Kararın gerekçesi, denetim kurumunun sorumluluğunun sonuçtan değil, kurumun eldeki bilgiler karşısındaki davranışından hareketle değerlendirildiğini göstermektedir. Mahkeme, 2019 yılı başında BaFin’in bilanço denetimini bizzat yapmasını gerektiren şüphelerin bulunmadığını; BaFin’in basında yer alan iddialar üzerine soruşturma başlattığını, denetimi Alman Muhasebe Denetim Kuruluşu’na (DPR) bıraktığını ve savcılığı bilgilendirdiğini dikkate almıştır. Böylece bireysel pay sahiplerinin milyarlarca avroluk zararına karşın BaFin tazminatla sorumlu tutulmamıştır [19].

7. SPK’YA KARŞI AÇILACAK İDARİ DAVALARIN USUL YÖNÜNDEN İNCELENMESİ

7.1. Dava Türü

SPK’nın görevini hiç ya da geç yerine getirmesinden doğan zararlar, İYUK m.2/1-b kapsamında tam yargı davasının konusunu oluşturur. Öğretide de “SPK’nın görevini gereği gibi yapmamasından doğan zararların idarenin sorumluluğu bağlamında tam yargı davası yoluyla çözümlenmesine ilişkin içtihatlar bulunmaktadır.” denilmektedir [20]. Denetim eksikliği veya tedbir alınmaması bir idari eylem ya da eylemsizlik niteliğinde olduğundan bu tür davalarda İYUK m.13’teki ön başvuru usulü uygulanır. Zira “Bir eylemin iptali istenemeyeceğinden, idari eylemler yalnızca tam yargı davalarına konu olabilmektedir.” [21].

Zararın doğrudan Kurulun bir idari işleminden, örneğin tasfiye sürecinde alınan bir karardan kaynaklandığı ileri sürülüyorsa, İYUK m.12 çerçevesinde işlemin iptali ile birlikte tazminat da istenebilir.

7.2. İdareye Başvuru ve Dava Açma Süreleri

İYUK m.13/1; “İdari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir.” şeklindedir. İdarenin cevap verme süresi otuz gündür. İsteğin reddi veya otuz gün içinde cevap verilmemesi halinde İYUK m.7’deki altmış günlük dava açma süresi içinde dava açılmalıdır. İdareye başvurulmadan doğrudan dava açılması ise idari merci tecavüzü oluşturur; bu durumda dilekçe görevli idare merciine gönderilir (İYUK m.15/1-e).

Sürenin başlangıcı bakımından belirleyici olan, eylemin öğrenildiği tarihtir. Anayasa Mahkemesi, eylemin öğrenildiği tarihe ilişkin olarak; Danıştay içtihatlarında istikrarlı olarak vurgulanan “eylemin idariliğinin ve doğurduğu zararın ortaya çıktığı tarih” ölçütüne işaret etmiştir [22].

Fon krizi bakımından 17.09.2026 tarihli tasfiye kararı bir başlangıç noktası olarak görülebilirse de öğretide haklı olarak “17 Eylül 2026 tarihinin her yatırımcı bakımından bir yıllık sürenin kesin başlangıç tarihi olduğu peşinen söylenemez.” denilmektedir [8]. Zira, zararın miktarı ve kaynağının tasfiye süreci içerisinde kesinleşmesi söz konusu olabilmektedir. Bu nedenle, öğrenme tarihinin her somut olayın özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir.

7.3. Görevli ve Yetkili Mahkeme

SPKn m.134 “Kurul kararlarına karşı açılacak idari davalar idare mahkemelerinde görülür.”  hükmünü havidir. Öte yandan, idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan zararların tazmini için açılacak tam yargı davalarında görevli mahkeme, aksi belirtilmedikçe idare mahkemeleridir. Bu itibarla, SPK’nın hizmet kusuruna dayanılarak açılacak olan tam yargı davalarında görevli mahkeme idare mahkemeleridir.

Yetki bakımından ise İYUK m.36/a uyarınca idari sözleşmelerden doğanlar dışındaki tam yargı davalarında “Zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili” idare mahkemesi yetkilidir.

7.4. Davanın Reddi Halinde Vekalet Ücreti

Tam yargı davalarında yatırımcıları dava açmaktan alıkoyabilecek önemli bir husus, davanın reddi halinde idare lehine nispi vekalet ücretine hükmedilmesi ihtimalidir. Ancak Danıştay, tam yargı davalarında, uyuşmazlığın niteliğini ve davacının ekonomik durumunu gözeterek idare lehine maktu vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

Danıştay 13. Dairesi - 2015/2033 E. , 2021/5352 K. , 27.12.2021 T.:

“İdare Mahkemesince, maddi tazminat istemiyle açılan davanın reddine karar verilmesi nedeniyle davalı idare lehine 6.355-TL nispî vekalet ücretine hükmedilmesinin uyuşmazlığın niteliği ve davacının ekonomik durumu itibarıyla mahkemeye erişim hakkı bakımından davacıya aşırı külfet yüklediği sonucuna ulaşıldığından, davalı idare lehine nispî değil, maktu vekalet ücretine hükmedilmesinin ölçülü olacağı sonucuna varılmıştır.” [10]

Fon krizi davalarında da, yatırımcıların uğradıkları zararın boyutu gözetildiğinde; davanın reddi halinde nispi vekalet ücretine hükmedilmesinin, mahkemeye erişim hakkı bakımından ölçüsüz bir külfet oluşturacağı ve davacı aleyhine vekalet ücretinin maktu olarak belirlenmesi gerektiği ileri sürülebilecektir.

8. SONUÇ

Fon krizi, SPK’nın hukuki ve mali sorumluluğu geniş bir mağdur kitlesi bakımından gündeme taşımıştır. SPK’nın görevi, Anayasa’nın 167. maddesine ve yatırımcının korunmasını açıkça amaç edinen 6362 sayılı Kanun’a dayanmaktadır. Bu görev, piyasadaki kayıpları karşılayan bir garanti yükümlülüğü içermemekle birlikte; Kurulun bilinen veya bilinmesi gereken riskler karşısında zamanında ve etkili önlem almaması, hizmetin geç ya da hiç işlememesi şeklinde hizmet kusuru oluşturabilir.

Danıştay içtihatları, SPK aleyhine açılan tam yargı davalarında genel olarak ret yönündedir. Kurulun kusurunun kabul edildiği kararlarda belirleyici olan, bilinen bir aykırılık karşısında hiçbir işlem yapılmaması veya denetimin geç gerçekleştirilmesidir. Reddedilen davalarda ise Kurulun öğrendikten sonra yaptırım ve suç duyurusu yoluna gitmesi, zararın kesinleşmemiş olması, yatırımcının kendi risk tercihi ve zararın başka bir kaynaktan karşılanmış olması belirleyici olmuştur. Almanya’da yaşanan Wirecard skandalında BaFin’in, olayın büyüklüğüne rağmen aldığı önlemlerin savunulabilir bulunması nedeniyle sorumlu tutulmaması da aynı eğilimin karşılaştırmalı hukuktaki yansımasıdır.

7596 sayılı Kanun, tasfiye ve geri kazanım için özel bir rejim kurmakla birlikte, Kurulun kriz öncesi dönemdeki denetim faaliyetinden doğabilecek sorumluluğunu düzenlememekte ve ortadan kaldırmamaktadır. Kanun uyarınca yapılacak ödemelerin, Danıştay’ın “yeni hukukî durum” yaklaşımı ve Kanun’un 4. maddesinin beşinci fıkrasındaki mahsup kuralı gereğince tazminat hesabında dikkate alınması beklenmektedir. SPK’nın olası sorumluluğu ise, bu ödemelerden sonra kalan zarar ve kusurunun zarara etkisi oranında gündeme gelebilecektir.

SPK’nın kusurlu davranışı nedeniyle zarara uğrayan mağdurlar, İYUK m.13 uyarınca eylemi öğrendikleri (zararın kesinleştiği) tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde önce SPK’ya başvurmak şartıyla; başvurunun açıkça veya zımnen reddi üzerine idare mahkemesinde tam yargı davası açabilirler. Yargılama sonucunda SPK’nın hukuki ve mali sorumluluğu, yükümlülüklerini zamanında ve doğru şekilde yerine getirmemek suretiyle kusurlu olduğunun ispatlanması ve bu kusurlu davranış ile zarar arasında illiyet bağının kurulması halinde doğacaktır.

Stj. Av. Osman Serhat Demirci

Kaynakça:

1. BBC News Türkçe, “Fon krizinde bugüne kadar geçen süreçte neler oldu?”, 11.10.2026 (Güncelleme: 28.10.2026).

2. Kutlu Gürsel M., “Sermaye Piyasası Kurulu’nun Denetimi”, s. 497.

3. Kutlu Gürsel, Sermaye Piyasası Kurulu’nun Denetimi, s. 550.

4. Akın Sunay N., “6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve İlgili Sermaye Piyasası Kurulu Tebliğleri Kapsamında Serbest Fonların (Hedge Fonlar) Regülasyonu”, Cevdet Yavuz’a Armağan, s. 149.

5. Yavuz C., Yargı Kararlarında İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru, Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne, 2019, s. 146.

6. Danıştay 13. Dairesi’nin 2005/2625 E., 2005/5753 K. sayılı ve 02.12.2005 tarihli kararı.

7. Koçak N. T., “Tam Yargı Davalarında Zararın Hesaplanmasına İlişkin İlkeler”, 2021/2, S. 67, s. 330.

8. Küçük T. S. - Duygun M., “Fon Krizi Nedeniyle İdarenin Mali Sorumluluğu”, Lexpera Blog, 09.10.2026.

9. Yavuz, Yargı Kararlarında İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru, s. 67.

10. Danıştay 13. Dairesi’nin 2015/2033 E., 2021/5352 K. sayılı ve 27.12.2021 tarihli kararı.

11. Kutlu Gürsel, Sermaye Piyasası Kurulu’nun Denetimi, s. 520-522 (Danıştay 10. Dairesi’nin 2002/1801 K. sayılı; 22.01.2001 tarihli, 1997/198 E., 2001/143 K. sayılı ve 17.01.2001 tarihli, 1997/1517 E., 2001/79 K. sayılı kararlarına ilişkin değerlendirme).

12. Yavuz, Yargı Kararlarında İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru, s. 71.

13. Danıştay 13. Dairesi’nin 2024/356 E., 2024/1861 K. sayılı ve 29.04.2024 tarihli kararı.

14. Danıştay 13. Dairesi’nin 2019/2605 E., 2024/2305 K. sayılı ve 21.05.2024 tarihli kararı.

15. Yavuz, Yargı Kararlarında İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru, s. 194.

16. Danıştay 13. Dairesi’nin 2009/4155 E., 2011/2326 K. sayılı ve 18.05.2011 tarihli kararı.

17. Danıştay 13. Dairesi’nin 2011/1333 E., 2017/3734 K. sayılı ve 12.12.2017 tarihli kararı; Danıştay 13. Dairesi’nin 2012/3032 E., 2017/3740 K. sayılı ve 13.12.2017 tarihli kararı.

18. Danıştay 13. Dairesi’nin 2017/991 E., 2022/3711 K. sayılı ve 19.10.2022 tarihli kararı.

19. European Funds Recovery Initiative (EFRI), “German Federal Supreme Court Decides Against a Wirecard Victim!”, efri.io (Bundesgerichtshof’un 10.01.2024 tarihli ve III ZR 57/23 sayılı kararına ilişkin).

20. Kutlu Gürsel, Sermaye Piyasası Kurulu’nun Denetimi, s. 533.

21. Yavuz, Yargı Kararlarında İdarenin Hukuki Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru, s. 56.

22. Anayasa Mahkemesi’nin B. No: 2013/4686 sayılı ve 04.11.2015 tarihli kararından aktaran: Yaylak C. - Yıldırım R., “T.C. Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarında İdarenin Hizmet Kusurundan Kaynaklanan Sorumluluğu”, Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 1, Temmuz 2023, s. 693, dn. 63.